Profilaktyka i leczenie

 

Osteoporoza to podstępna choroba która atakuje nasze kości i jak „cichy przestępca” ukrywa się w naszym organizmie przez wiele lat nie dając objawów choroby. Dzięki postępowi medycyny wiemy co powoduje osteoporozę oraz jak wygląda jej przebieg w organizmie. Dzięki temu zmieniając swój tryb życia jesteśmy w stanie wpłynąć na zwiększenie, a na pewno nie dopuszczenie do zmniejszenia masy kostnej a więc w efekcie do zwalczenia ryzyka zachorowania na osteoporozę. Wyróżniamy kilka czynników, które pozwolą nam chronić się przed ta podstępną i przebiegłą chorobą . Są nimi:

  1. Odpowiednia dieta. Dieta która będzie przeciwdziałać osteoporozie musi być dietą zróżnicowaną i odpowiednio zbilansowaną Ważne jest, aby spożywać duże ilości owoców, warzyw oraz zbóż. Ważne jest ograniczenie spożywania tłuszczy nienasyconych gdyż są one szkodliwe dla organizmu, podobnie jak nadmierne spożywanie alkoholu czy kofeiny. Dieta zdrowego człowieka powinna być różnorodna, tak aby móc dostarczyć do organizmu odpowiednie ilości witamin oraz składników mineralnych. Zdrowa dieta to dieta zawierająca odpowiednie ilości wapnia, które znajdziemy w mleku, jego przetworach a także innych produktach na co dzień spożywanych takich jak: płatki śniadaniowe wzbogacone wapniem, sardynki w puszce, sok pomarańczowy, rabarbar, ziarna soi czy makaron z serem.
  2. Odpowiednia waga. Ważne jest, aby nie dopuścić do nadmiernego wychudzenia. Prowadzi to bowiem do zmniejszenia masy kostnej a tym samym zwiększenia ryzyka zachorowania na osteoporozę. Zauważono, że nawet u nastolatek chorych na anoreksję występuje ciężka osteoporoza. Dlatego bardzo ważne jest pilnowani wagi, ponieważ zarówno jak niedowaga tak i nadwaga są bardzo szkodliwe dla organizmu.
  3. Aktywność ruchowa. Od lat wiadomo, że ruch to zdrowie. Ćwiczenia fizyczne bardzo korzystnie działają na tworzenie oraz utrzymanie masy kostnej. U osób w podeszłym wieku ćwiczenia zapobiegają zanikowi masy kostnej oraz sprzyjają zachowaniu siły mięśni. Korzystnie wpływają również na koordynację ruchowo-mięśniową, w skutek czego ryzyko upadków zdecydowanie zmniejsza się. Brak ruchu sprawia, że dochodzi do szybkiej utraty masy kostnej, dlatego ruch zalecany jest dla osób w każdym wieku i jest świetnym ,,lekarstwem” na zapobieganie chorobie.
  4. Ograniczenie używek. Zarówno picie alkoholu jak i palenie papierosów bardzo niekorzystnie wpływają na nasze kości, powodując ich zmniejszenie masy kostnej. Zauważono również, że leczenie osteoporozy u palaczy jest znacznie trudniejsze niż u osób niepalących.
  5. Unikanie upadków. Złamania kości są głównie efektem upadków. Ważne jest, aby usunąć z mieszkania przedmioty, które mogą doprowadzić do poślizgnięcia się lub zahaczenia takich jak: dywaniki, kable elektryczne znajdujące się na podłodze. Istotne jest również odpowiednie oświetlenie mieszkania tak aby osoba starsza mogła zauważyć ewentualne przeszkody pod nogami. Szczególną ostrożność należy również zachować opuszczając mieszkanie, a więc na ulicach. Powinno zwracać się szczególną uwagę na krzywe chodniki, dziury znajdujące się w nich oraz strome schody. Zwiększone ryzyko upadków spowodowane jest również osłabieniem wzroku i zaburzeniami równowagi.
  6. Badania diagnostyczne. Ważne jest aby pacjent od czasu do czasu wykonał badania diagnostyczne, dzięki nim może dowiedzieć się o wielu rozwijających się chorobach m. innymi o osteoporozie.

W profilaktyce osteoporozy jest również bardzo ważne szybkie podjęcie leczenia. Jeśli zatem pacjent uważa że jest w grupie ryzyka osteoporozy lub widzi u siebie jakiekolwiek objawy choroby powinien niezwłocznie skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu, który podejmie stosowne działania, aby wykluczyć ewentualność choroby lub w razie jej wystąpienia podejmie właściwie działanie diagnostyczne i lecznicze.
W profilaktyce osteoporozy bardzo ważny jest czas, ponieważ im szybciej uda nam się zdiagnozować chorobę tym większe są szanse na zahamowanie jej rozwoju lub zmniejszenia objawów choroby.
Osteoporoza to jednak z wielu chorób wśród których sprawdza się znane powiedzenie:

Lepiej zapobiegać niż leczyć”

 

 

LECZENIE

FARMAKOLOGICZNE LECZENIE OSTEOPOROZY

Pod pojęciem „leczenie osteoporozy” rozumiemy wszystkie działania, których celem jest doprowadzenie do zmniejszenia ryzyka złamań kości u osób u których na podstawie różnych badań stwierdzono tę chorobę. Do działań zmniejszających złamania kości należeć będzie nie tylko farmakologiczne leczenie, ale również zmiana trybu życia która ułatwi pacjentowi panować nad upadkami. Zmiana ta dotyczy przede wszystkim pacjentów w podeszłym wieku.
O leczeniu farmakologicznym mówimy wtedy, gdy pacjentowi podaje się wszystkie lekarstwa stosowane w leczeniu osteoporozy łącznie z witamina D3 lub jej metabolitami.

Głównym celem leczenia farmakologicznego w osteoporozie jest zapobieganie złamaniom kości. Największą popularność mają w tym przypadku lekarstwa, które przeciwdziałają złamaniom bliższego końca kości udowej w tym przede wszystkim szyjki kości udowej. Wszystkie lekarstwa których celem jest zapobiegać złamaniom bliższego końca kości udowej, działają również ochronnie na kręgosłup oraz inne kości szkieletu. Wyróżniamy również takie lekarstwa, które hamują tylko złamania kręgosłupa lub tylko złamania poza kręgosłupowe. Jeśli lek nie posiada chociaż zdolności do zahamowania złamań kręgosłupa to nie jest to lek który skutecznie zmniejsza ryzyko złamań.

Bardzo istotne jest, aby podczas leczenia farmakologicznego pacjent stosował się do dwóch głównych zasad. Zasada pierwsza mówi o tym, aby regularnie przyjmować lekarstwa, zaś zasada druga mówi o tym, aby nie przerwać stosowania lekarstw. Zasady te dla osoby chorej na osteoporozę leczonej farmakologicznie powinny ,,złotymi zasadami” których nigdy nie powinny łamać. Regularnie przyjmowanie leków jest bardzo istotne, ponieważ zwiększa ich zapobiegawcza rolę przeciw złamaniom. U osób przyjmujących prawidłowo lekarstwa stosowane w leczeniu osteoporozy zauważono większe obniżenie markerów resorpcji w kości w przeciwieństwie do osób nieregularnie przyjmujących lekarstwa. Ponadto uważa się, że systematyczne przyjmowanie lekarstw sprawia, że kości pacjentów są mocniejsze i silniejsze w efekcie czego pacjenci rzadziej odwiedzają lekarzy i rzadziej są hospitalizowani.

 

 

Do najważniejszych i najczęściej stosowanych środków w leczeniu osteoporozy należą:

WAPŃ.

Jednym z najważniejszych składników odżywczych, jakie powinien dostarczać człowiek do organizmu przez całe życie jest wapń. Wchodzi on w skład kości oraz niektórych ścian komórkowych. W organizmie człowieka występuje 1,4-1,66% wapnia.

mleko

Zawartość wapnia we krwi zależy od ilości spożywanego wapnia z pokarmem, ilości wchłaniania wapnia w pożywieniu a także od tego ile wydala się jego z organizmu wraz z moczem. Hormonami mającymi wpływ na zdolność utrzymania stałości wapnia w organizmie jest parathormon, kalcytonina i 1?,25(OH)2-witamina D .
Poza istotnym wpływem na budowę kości wapń spełnia również wiele innych funkcji np. :

  • Bierze udział w krzepnięciu krwi
  • Bierze udział w skurczu mięśni szkieletowych, gładkich i mięśnia sercowego
  • Bierze udział w wydzielaniu hormonów i neurotransmiterów oraz gruczołów zewnątrz wydzielniczych
  • Bierze udział w przewodzeniu impulsów bioelektrycznych

Dzienne zapotrzebowanie na wapń u osoby w podeszłym wieku wynosi 1500 mg. Niedobór wapnia czyli tzw. hipokalcemia ma dla organizmu bardzo szkodliwy wpływ który charakteryzuje się takimi skutkami jak : łamliwość kości, psujące się zęby, nadmierna pobudliwość mięśni, drętwienia kończyn, bóle mięśni, niedociśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca, stany depresyjne oraz lękowe a także częste krwotoki z nosa.
U kobiet w okresie przed menopauzą zaleca się spożycie ok. 1000 mg wapnia na dobę, zaś w okresie postmanopauzalnym ok. 1500 mg wapnia. W przypadku mężczyzn zalecana dawka spożycia wapnia to ok. 1000 mg/dobę. Polacy spożywają dziennie ok. 400 mg wapnia wraz z pokarmem, dlatego zaleca się u nich suplementacje wapnia elementarnego. Zazwyczaj dodatkowo dostarcza się organizmowi 600-800 mg dziennie. W podawaniu do organizmu wapnia w ilościach wyższych jak 500 mg dawkę należy podzielić na dwie części. Najczęstszym preparatem wapnia jaki stosuje się w naszym kraju jest węglan wapnia, zawiera on 40% wapnia elementarnego. Zaleca się, aby wapń był podawany podczas posiłku, ponieważ ułatwia to wchłanianie jego, a także zmniejsza wchłanianie szczawianów w skutek czego zmniejsza się ryzyko zachorowania na kamicę układu moczowego.

 

WITAMINA D3 I JEJ AKTYWNE METABOLITY

Witamina ta pochodzi z syntezy skórnej lub z diety. Nie jest ona biologicznie aktywna. Biologiczność swoją otrzymuje po dwukrotnej hydroksylacji. Głównym zadaniem tej witaminy jest utrzymanie prawidłowego stężenia wapnia we krwi. Nerki, jelita i kości są najważniejszymi organami biorącymi udział w metabolizmie tej witaminy. Zbyt mała ilość aktywnych metabolitów witaminy D sprawia, że wzrasta wchłanianie wskutek czego dochodzi do zmniejszenia tworzenia kości. Działanie to wpływa przede wszystkim na osteoklasty, w których znajduje się najwięcej receptorów. Pod wpływem informacji jaka wypływa z osteoblastów stymulacja osteoklastów jest pośrednia.

Stosowanie witaminy D3 u osób chorych na osteoporozę jest bardzo ważne, ponieważ badania wykazały, że witamina ta osłabia utratę masy kostnej, a więc tym samym zmniejsza ryzyko złamań. Zalecana dawka witaminy D3 u osób powyżej 65 roku wynosi 800 j.m. natomiast w przypadku kobiet młodszych w okresie po menopauzalnym, oraz mężczyzn w po 50 roku życia dawka da wynosi 400 j.m. dziennie. U osób przed 50 rokiem życia rzadko kiedy są wskazania do dodatkowego podawania witaminy D3. Ważne jest, aby spożywana ilość witaminy D3 dziennie nie przekroczyła 2000 j.m.

Niedobór witaminy D charakteryzuje się przede wszystkim krzywicą u dzieci oraz u młodzieży, osteomalacją czyli rozmiękaniem kości, osteoporozą, złamaniami kości oraz ich wykrzywianiem. Skutkiem niedoboru jest również zwyrodnienie układu kostnego, zniekształcenie sylwetki, osłabienie organizmu, zmniejszona odporność oraz wypadanie zębów i osłabienie słuchu. Dzienna dawka witaminy D powstaje w organizmie w czasie 5-15 minut podczas przebywania na słońcu w godzinach między 10-15. Przy nadmiernej ekspozycji na słońce i normalnej diecie przedawkowanie witaminy D nie jest możliwe. Witaminę tę można przedawkować spożywając jej nadmierną ilość w postaci suplementów. Efektem takiego przedawkowania są nudności, wymioty, brak apetytu, częste oddawanie moczu, świąd skóry, wzmożone pragnienie oraz bóle głowy.

Najczęściej stosowanym lekiem w niedoborze witaminy D3 jest Cholekalcyferol. Jest to lek w formie tabletek lub kości. Wchłania się w jelicie i na skutek połączeń z białkami krwi transportowany jest do wątroby. Wydalany jest z kałem oraz częściowo z moczem. Przeciwwskazaniem do stosowania tego leku jest nadmierne stężenie wapnia we krwi, hilerkalciuremia oraz kamica wapniowa . Lek ten powinno stosować się bardzo ostrożnie u pacjentów w Sarkoidozie czyli chorobie układu odpornościowego. W leczeniu osteoporozy u osób poniżej 65 roku życia zazwyczaj stosuje się dawkę 400 j.m. dziennie, zaś u osób powyżej 65 roku życia stosuje się dawka 800 j.m. dziennie. Bardzo istotne jest, aby podczas dodatkowego stosowania witaminy D3 regularnie badać stężenie wapnia we krwi.

 

 

ALFAKALCYDOL

Alfakalcydol jest syntetycznym odpowiednikiem witaminy D3. Stosowanie Alfakalcydolu jest przydatne w przypadku gdy pacjent choruje na niewydolność nerek, a wydolność jego wątroby jest w normie. Stosowany jest on w postaci kapsułek. Po podaniu doustnym całkowicie wchłania się w przewodzie pokarmowym. Działa on w organizmie ok. 48 godzin.

schemat

Wskazaniem do jego stosowania jest osteoporoza pomenopauzalna oraz starcza, osteodystrofia nerkowa, niedoczynność przytarczyc oraz krzywica i osteomalacja czyli rozmiękanie kości. Dawka tego leku ustalana jest dla każdego pacjenta indywidualnie pod stałą kontrolą stężenia wapnia w surowicy. Alfakalcydol przyjmowany jest w jednej dawce niezależnie od wielkości tej dawki. Najczęściej podaje się go pacjentowi rano, przed śniadaniem. Efektem ubocznym jaki może wystąpić po stosowaniu tego leku jest zwapnienie tkanek miękkich oraz hiperkalcemia i hiperkalcuiria.

 

KALCYTRIOL

Jest formą witaminy D3, która nie wymaga kolejnych przemian gdyż uległa już hydrooksydacji wątrobowej. Stosowany jest w formie kapsułek. Wskazaniem do stosowania kalcytriolu jest leczenie oraz zapobieganie wszelkim zmianom kostnym, szczególnie u osób chorych na niewydolność nerek. Obecnie Kalcytriol nie jest stosowany w osteoporozie.